Laatste update: 11 februari 2026
De Stichting Arcadisch Madestein nodigt u uit voor een unieke ontdekkingstocht. Onder de oppervlakte van het huidige recreatiegebied schuilt een eeuwenoud netwerk van waterstaatkundige relicten, achtergelaten door de zwoegende Cisterciënzer fraters. In een landschap van “loze”, poreuze duinen creëerden zij een vruchtbaar heemkundig areaal door het bedwingen van de drassige kwelders.
Zoals Johan Cruyff ooit treffend zei: “Je moet het zien voordat je het dóór hebt.” Onder deskundige begeleiding van onze voorzitter, D.J. Oosthoek, maken we deze verborgen geschiedenis weer zichtbaar.
Het geheim van de monnikstjasker
Hoewel de term ’tjasker’ tegenwoordig vaak naar een type molentje verwijst, graven wij in Madestein dieper. In onze historische context refereert het aan de ingenieuze monnikstjaskergangen: de complexe transportwegen en afwateringssystemen die de fraters aanlegden om de Madesteinse polderingen te realiseren.
Een erfenis uit het groene eiland
De ontwerpen voor onze duikersluizen en trapsgewijze watergangen vinden hun oorsprong niet hier, maar op het verre Ierland. Al vanaf de zesde eeuw verfijnden Benedictijner monniken daar hun poldertechnieken. Via Vlaanderen bereikte deze kennis onze Hollandse kust.
Onder een vroege pauselijke concessie — een fascinerend verhaal over Paus Formosus dat onze gidsen u graag op locatie uit de doeken doen — begonnen de klerken van de Bisschop van Utrecht aan het onmogelijke: het droogleggen van het veen.
De anatomie van de polder: duikers en heulen
Tijdens onze wandelingen door het Madesteinse parkgebied bekijken we de systemische samenhang van:
-
Duikersluizen (Heulbruggen): Vernuftige ‘eenrichtingswegen’ voor water. Bij eb loosden deze eikenhouten kokerconstructies het polderwater; bij vloed drukte het buitenwater de deuren automatisch dicht.
-
Overwelfde Waterlopen: De zogenaamde “gangen” die als ondergrondse verbindingen dienden om het waterpeil in de verschillende polders (zoals de Madepolder en de Uithofspolder) te reguleren.
-
Jaagpaden en Monnikspaden: De logistieke aders waarlangs materiaal werd aangevoerd voor deze gigantische ontgrondingsoperaties.
Archeologie onder uw voeten
Wist u dat de contouren van de moderne recreatieplas Madestein nog steeds de middeleeuwse kavelstructuur volgen die door de monniken is uitgezet? Tijdens de herinrichting in de jaren ’70 zijn talloze resten van houten duikers en beschoeiingen gevonden.
Wij leiden u langs deze vennen en boezemgangen, waarbij we de riettenen oeverstroken en de historische waterhuishouding in hun volle glorie herleiden.
Bron: https://gerardstrijards.nl/monnikstjaskergangen-in-madesteinse-polderingen/